Bảo trì xích thang cuốn: Lịch kiểm tra, bôi trơn và tiêu chí thay thế

Cần tư vấn đúng loại xích?

Gửi thông số máy hoặc ảnh xích cũ – đội kỹ thuật Thành Khang tra cứu và báo giá miễn phí trong 24h.

Yêu cầu báo giá

Xích bậc thang (step chain) là bộ phận truyền động chính giữ cho các bậc thang cuốn di chuyển đồng bộ, êm và an toàn suốt hàng chục nghìn giờ vận hành mỗi năm. Vì chịu tải liên tục và trọng lượng hành khách mỗi ngày, xích thang cuốn cần một quy trình bảo trì rõ ràng thay vì chỉ sửa chữa khi có sự cố. Nếu bỏ qua việc kiểm tra định kỳ, xích sẽ giãn dài dần theo thời gian (elongation), khiến các bậc thang xô lệch, phát ra tiếng động bất thường và cuối cùng có thể gây kẹt cơ cấu truyền động — vừa tốn chi phí sửa chữa lớn, vừa tiềm ẩn rủi ro an toàn cho hành khách.

Cấu tạo và các dạng hao mòn thường gặp

Một mắt xích thang cuốn gồm tấm má xích, chốt (pin), bạc (bushing) đã tôi cứng và con lăn bậc thang. Ma sát động chủ yếu xảy ra tại vị trí tiếp xúc giữa chốt và bạc khi xích uốn quanh bánh xích (sprocket); đây chính là nguyên nhân khiến xích “giãn dài” theo thời gian dù không mắt xích nào bị đứt. Con lăn thì mòn ở bề mặt ngoài và có thể mỏi do va chạm liên tục với ray dẫn hướng. Theo dõi đúng các dạng mòn này giúp phát hiện sớm nguy cơ gãy răng bánh xích trước khi sự cố xảy ra.

Kiểm tra và căng chỉnh xích dẫn động

Xích dẫn động (drive chain) truyền lực trực tiếp từ hộp số động cơ đến cụm bánh xích dẫn động, nên cần kiểm tra trực quan định kỳ để phát hiện nứt tấm má, bu lông lỏng hoặc chốt bị xê dịch. Độ chùng của xích cần nằm trong khoảng cho phép: chùng quá mức khiến răng xích bị trượt (skip), trong khi quá căng lại gây mòn nhanh vòng bi. Bảng dưới đây tóm tắt các thông số tham khảo:

Thông sốKhuyến nghịHành động khắc phục
Độ võng xích dẫn động1–2% khoảng cách tâm trụcĐiều chỉnh đế động cơ hoặc bộ căng xích
Độ song song trụcSai lệch dưới 0,5 mm/mCăn chỉnh lại bánh xích dẫn động
Độ mòn bước xích (pitch)Dưới 1,5% giãn dàiThay cặp xích dẫn động

Lịch bảo trì khuyến nghị

Hằng ngày: lắng nghe tiếng động lạ hoặc tiếng cọ xát kim loại trong khung dầm; kiểm tra khe hở lược ở điểm ra/vào của bậc thang; đảm bảo bình dầu của hệ bôi trơn tự động còn đủ dầu.

Hằng tuần: vệ sinh bụi bẩn, mỡ thừa bám trên biên dạng ray dẫn; kiểm tra con lăn bậc thang quay tự do, không kẹt; quan sát hệ bôi trơn tự động cấp dầu vào các tấm má trong.

Hằng tháng: kiểm tra toàn diện độ mòn chốt xích; đo độ căng xích bậc thang ở cả hai bên trái/phải; kiểm tra bánh xích có dấu hiệu móc răng hoặc mòn lệch.

Hằng năm: vệ sinh toàn bộ cụm xích bằng dung dịch tẩy dầu mỡ chuyên dụng; đo độ giãn dài bước xích trên đoạn 10–20 mắt; thực hiện kiểm tra không phá huỷ (NDT) tại các mối chịu ứng suất cao.

Dấu hiệu cảnh báo hư hỏng

  • Kẹt/dính khớp nối — do thiếu dầu bôi trơn tại vị trí bạc.
  • Giãn dài không đều hai bên — thường do hành khách tập trung đứng một phía nhiều hơn.
  • Vỡ vỏ con lăn — do va đập khi qua các điểm chuyển tiếp ray hoặc lược chải.
  • Móc răng bánh xích — hậu quả của việc dùng xích đã giãn dài với bánh xích cũ chưa thay.

Bôi trơn đúng cách

Cần bơm dầu chính xác vào khe hở giữa chốt và bạc, đây là vị trí phát sinh ma sát chính chứ không phải bề mặt ngoài của xích. Một số lưu ý:

  • Sử dụng dầu chuyên dụng gốc tổng hợp độ nhớt ISO VG 68–150 có phụ gia chịu áp cực cao (EP).
  • Bố trí đầu bơm dầu tại đúng vị trí khe hở giữa má xích trong và ngoài.
  • Không bôi dầu tràn lan lên bề mặt con lăn tiếp xúc ray – dễ gây trơn trượt trên ray polyurethane.
  • Vệ sinh bụi mài mòn trước khi tra dầu để tránh tạo thành hỗn hợp bùn mài (grinding paste).

Khi nào cần thay xích?

Ngưỡng thay thế phổ biến là khi độ giãn dài bước xích tích luỹ đạt 2–3% so với bước xích danh định. Quy trình đo gồm: cách ly an toàn hệ thống (khoá/gắn thẻ – lockout/tagout); làm sạch một đoạn mẫu 10 mắt xích; đo chiều dài L giữa các chốt bằng thước cặp; tính độ giãn dài theo công thức (L đo được − L danh định) / L danh định × 100%. Cả hai dải xích trái/phải cần được thay đồng thời để tránh lệch tải dẫn động, gây xô lệch bậc thang ngay lập tức.

Quy định an toàn liên quan

Các tiêu chuẩn thường được viện dẫn cho xích thang cuốn gồm ASME A17.1/CSA B44 (Bắc Mỹ, quy định hệ số an toàn kết cấu và khe hở bậc thang), EN 115-1 (châu Âu, yêu cầu hệ số an toàn và hệ thống dừng khẩn cấp tự động) và JB/T8545 (tiêu chuẩn Trung Quốc quy định dung sai kích thước, lực kéo và chiều dài xích).

Liên hệ mã xích UNIVERSAL: nhóm xích bậc thang thương mại TL133/TL135 và dòng dẫn động 16A–24B trong catalogue Escalator Chains UNIVERSAL mà Thành Khang phân phối được thiết kế để đáp ứng các mốc bảo trì và ngưỡng giãn dài nêu trên; với công trình lưu lượng cao (sân bay, ga tàu điện ngầm), nên ưu tiên dòng “no maintenance” tự bôi trơn để giảm tần suất bảo trì.

Scroll to Top